Devletin kamu yararı amacıyla özel mülkiyete el koyması anlamına gelen kamulaştırma, birçok kişinin hayatını doğrudan etkileyen önemli bir hukuki süreçtir. Özellikle şehirleşmenin ve altyapı projelerinin hızla arttığı İzmir ve Turgutlu gibi bölgelerde yaşayan vatandaşlar için kamulaştırma süreci ve bu süreçteki haklarını bilmek büyük önem taşır. Peki, kamulaştırma tam olarak nedir, hangi şartlarda yapılır ve bu süreçte haklarınız nelerdir? Sarı Hukuk Bürosu olarak, bu karmaşık süreci sizler için aydınlatıyoruz.
Kamulaştırma Kavramı ve Temel Şartları
Kamulaştırma, devletin (veya kamu tüzel kişilerinin) anayasal güvence altındaki mülkiyet hakkına, kamu yararı gerekçesiyle ve bedeli peşin ödenmek kaydıyla son vermesidir. Bu işlem sonucunda, özel mülkiyete konu bir taşınmaz malın mülkiyeti, bedeli karşılığında kamu idaresine geçer.
Kamulaştırma işleminin hukuka uygun olabilmesi için belirli şartların bir araya gelmesi gerekir:
- Yetkili İdare: Kamulaştırma işlemi sadece kanunla yetkilendirilmiş idareler tarafından yapılabilir.
- Kamu Yararı: Kamulaştırmayı zorunlu kılan somut bir kamu yararı kararı bulunmalıdır. Bu, yol, okul, hastane gibi kamu hizmetleri için bir ihtiyaç olması demektir.
- Özel Mülkiyet Konusu Taşınmaz: Kamulaştırma, gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait taşınmaz mallar üzerinde gerçekleşir.
- Peşin ve Nakit Bedel: Kamulaştırılan taşınmazın bedeli, anayasal bir gereklilik olarak peşin ve nakit ödenmelidir.
- Yasaya Uygunluk: Kamulaştırma süreci, Kamulaştırma Kanunu’nda belirlenen esaslara titizlikle uygun olarak yürütülmelidir.
Kamu Yararı Kararı: Kamulaştırmanın Temel Dayanağı
Kamulaştırma işleminin olmazsa olmazı, “kamu yararı” kararıdır. Bu karar, Kamulaştırma Kanunu’nun 5. maddesinde belirtilen yetkili kamu idareleri ve kurumları tarafından verilebilir. Bu kararın alınmadan usulüne uygun bir kamulaştırmadan bahsetmek mümkün değildir.
Kamu yararı kararını verebilecek başlıca kamu tüzel kişileri şunlardır:
- İlgili bakanlıklar (kanunda sayılan amaçlar için)
- Köy ihtiyar kurulları (köy yararına)
- Belediye encümenleri (belediye yararına)
- İl özel idaresi ve il idare kurulları (il yararına)
- Üniversiteler, TRT, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu gibi kurumların yönetim kurulları
- Gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri yararına yapılacak kamulaştırmalarda ise ilgili bakanlıklar veya yerel idareler.
Verilen bu kamu yararı kararları, Kamulaştırma Kanunu’nun 6. maddesinde belirtilen üst makamlarca onaylanmak zorundadır. Örneğin, köy ihtiyar kurulları ve belediye encümenlerinin kararları, ilçelerde kaymakamın, il merkezlerinde valinin onayıyla kesinleşir. Bakanlıklar veya Bakanlar Kurulu tarafından verilen kararlar ise ayrıca onaya tabi değildir.
Kamulaştırma Öncesi Yapılması Gerekenler ve Süreç
Kamulaştırmaya karar veren idare, sürece başlamadan önce bir dizi hazırlık yapmalıdır:
- Plan Hazırlığı: Kamulaştırılacak taşınmazın sınırlarını, yüzölçümünü ve cinsini gösteren ölçekli bir plan hazırlanır.
- Malik Tespiti: Taşınmaz maliklerinin, varsa mirasçılarının ve adreslerinin tapu, vergi ve nüfus kayıtları üzerinden veya saha araştırmasıyla tespiti yapılır. Bu tespitler, daha sonra açılacak davalarda tüm maliklerin davalı olarak gösterilmesi zorunluluğu nedeniyle hayati öneme sahiptir.
- Vergi Beyan Değerleri: Taşınmazın vergi beyan ve değerleri ilgili vergi dairesinden talep edilir.
Tapu Siciline Şerh Verilmesi ve Silinmesi
İdare, kamulaştırma kararını aldıktan ve gerekli tespitleri yaptıktan sonra, kamulaştırmanın tapu siciline şerh verilmesini ilgili tapu müdürlüğüne bildirir. Bu şerh, taşınmaz üzerindeki olası değişikliklerin idareye bildirilmesini sağlar. Ancak unutulmamalıdır ki, yargı kararları bu şerhi tek başına “fiili el atma” olarak kabul etmez.
Eğer idare, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde Kamulaştırma Kanunu’nun 10. maddesi gereğince mahkemeye bedel tespiti ve tescil davası açtığına dair belgeyi tapu dairesine ibraz etmezse, bu şerh tapu dairesi tarafından kendiliğinden silinmelidir.
Satın Alma Usulü: Uzlaşma Yoluyla Kamulaştırma
Kamulaştırma Kanunu’nun 8. maddesi, idarelerin öncelikli olarak satın alma usulünü uygulamasını öngörür. Bu yöntem, süreci hızlandırmayı ve tarafların uzlaşarak mahkeme yoluna gitmesini engellemeyi amaçlar.
- Kıymet Takdir Komisyonu: İdare, kamulaştırılacak taşınmazların tahmini bedellerini belirlemek üzere uzman kişi veya kurumlardan rapor alarak kendi bünyesinden bir kıymet takdir komisyonu görevlendirir.
- Uzlaşma Komisyonu: Tahmini bedel üzerinden pazarlıkla satın alma veya trampa işlemlerini yürütmek üzere bir uzlaşma komisyonu kurulur.
- Davet ve Pazarlık: Komisyon, taşınmaz sahibini uzlaşmaya davet eder. Taşınmaz sahipleri, tebligattan itibaren 15 gün içinde başvuru yaparak anlaşma görüşmeleri yapabilirler.
- Anlaşma ve Ödeme: Taraflar, kıymet takdir komisyonunca belirlenen bedeli geçmeyecek bir miktarda anlaşırlarsa, bir anlaşma tutanağı düzenlenir. İdare, anlaşma tutanağının düzenlenme tarihinden itibaren en geç 45 gün içinde bedeli ödemeye hazır hale getirir ve tapuda ferağ (devir) işlemi için taşınmaz sahibini davet eder. Ferağ verildiğinde bedel ödenir.
Bu yöntemle yapılan kamulaştırmalara veya bedeline karşı itiraz davası açılamaz.
Geri Alma Hakkı: Kamulaştırma Amacına Aykırı Kullanım
Kamulaştırılan taşınmazlar, kamulaştırma amacı dışında kullanılamaz veya tahsis edildikleri amaç için kullanılmazlarsa, kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde eski sahiplerinin geri alma hakları bulunur (Kamulaştırma Kanunu m. 23). Ancak, kamu hizmeti amacıyla öngörülenden başka bir yapı yapılması veya başka bir kamu idaresine devredilmesi bu hakkı doğurmaz. Geri alma hakkı, hakkın doğmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmazsa düşer.
Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası
Eğer idare ile taşınmaz sahibi arasında uzlaşma sağlanamazsa veya uzlaşmaya rağmen tapuda ferağ verilmezse, idare, kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın kendi adına tescili için Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açmak zorundadır. Bu dava, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde basit yargılama usulüyle görülür.
Dava Süreci ve Bilirkişi İncelemesi
Mahkeme, idarenin başvurusundan itibaren en geç 30 gün içinde duruşma günü belirler ve taşınmaz malikini duruşmaya çağırır. Bu tebligat, taşınmaz sahibine kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal davası açmak için 30 günlük hak düşürücü süreyi de başlatır.
Duruşmada taraflar bedelde anlaşamazlarsa, mahkeme en geç 10 gün içinde keşif ve 30 gün sonrası için duruşma günü belirler. Bilirkişi heyeti, taşınmazın cinsini, niteliklerini, yüzölçümünü, varsa vergi beyanını, resmi kıymet takdirlerini ve değerini etkileyebilecek tüm unsurları raporunda ayrı ayrı belirtir. Özellikle arazilerde net gelir, arsalarda emsal satışlar ve yapılarda resmi birim fiyatları dikkate alınır.
Önemli Not: Kamulaştırma bedeli belirlenirken, kamulaştırmayı gerektiren projenin taşınmazda veya çevresinde yaratacağı değer artışı ya da gelecekteki kullanım şekillerinden elde edilecek kar dikkate alınmaz.
Mahkeme, bilirkişi raporları ve tarafların beyanlarını değerlendirerek adil ve hakkaniyete uygun bir kamulaştırma bedeli tespit eder. Tespit edilen bu bedel, peşin ve nakit olarak hak sahibi adına bankaya yatırıldıktan sonra, taşınmazın idare adına tesciline karar verilir. Tescil hükmü kesin olup, tarafların bedele ilişkin temyiz hakları saklıdır.
Acele Kamulaştırma: İstisnai Bir Durum
Acele kamulaştırma, Kamulaştırma Kanunu’nun 27. maddesinde düzenlenen istisnai bir yoldur. Yurt savunması, acil durumlar veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü hallerde uygulanır. Bu durumda, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere, mahkeme 7 gün içinde taşınmazın değerini tespit eder ve bedel mal sahibi adına bankaya yatırılarak taşınmaza el konulur. Bu mahkeme kararı sadece el koyma kararı olup, tescil hükmü içermez ve temyiz edilemez.
Sarı Hukuk Bürosu Olarak Kamulaştırma Sürecinde Yanınızdayız!
Melih Sarı liderliğindeki Sarı Hukuk Bürosu olarak, kamulaştırma sürecinin her aşamasında müvekkillerimize kapsamlı hukuki danışmanlık ve temsil hizmetleri sunmaktayız. Taşınmazınızın değerinin doğru tespit edilmesinden, itiraz süreçlerinin yönetilmesine, geri alma haklarınızın kullanılmasına kadar tüm adımlarda yanınızdayız.
İzmir avukat ve Turgutlu avukat aramalarında güvenle başvurabileceğiniz bir adres olarak, mülkiyet haklarınızın korunması ve en adil bedelin alınması için güçlü hukuki çözümler üretiyoruz. Turgutlu’daki en iyi avukat veya İzmir’deki en iyi avukat arayışınızda, kamulaştırma hukuku alanındaki deneyimimizle size yardımcı olmaktan memnuniyet duyarız.
Kamulaştırma sürecinde hak kaybına uğramamak için profesyonel bir destek almak hayati önem taşır. Bizimle iletişime geçerek detaylı bilgi alabilirsiniz.
Diğer Benzer Yazılarımız: